Małe gospodarstwo, wielka inspiracja

Reportaż przygotowany przez Tiquicia Conecta – kostarykański portal internetowy, którego misją jest budowanie mostów współpracy i wymiany doświadczeń między Kostaryką, Polską, Hiszpanią oraz pozostałymi krajami Europy. Portal koncentruje się na rolnictwie, rozwoju obszarów wiejskich, turystyce, innowacjach, dziedzictwie kulturowym oraz wzmacnianiu lokalnych społeczności.

Czy niewielkie rodzinne gospodarstwo może stworzyć nowe możliwości, nie rezygnując z produkcji żywności?

To pytanie zadają sobie dziś tysiące rodzin rolniczych na całym świecie.

Na południu Polski pewna rodzina postanowiła znaleźć na nie odpowiedź, nie porzucając rolnictwa, nie rezygnując ze swojej tożsamości ani z tego, co od pokoleń stanowi fundament jej życia.

Efektem jest Kudłaty Zakątek – rodzinne gospodarstwo położone w Żorach, na Górnym Śląsku, które pokazuje, że przyszłość rolnictwa można budować także w niewielkich gospodarstwach, gdy tradycja i innowacje idą w parze.

Ponad sto lat historii z myślą o przyszłości

Łąki Kudłatego Zakątka na południu Polski są świadectwem gospodarstwa, w którym ponad stuletnia tradycja rolnicza harmonijnie współistnieje z innowacjami, edukacją i rozwojem obszarów wiejskich.

Kudłaty Zakątek to rodzinne gospodarstwo z ponad stuletnią historią. Jednak etap, który dziś wzbudza zainteresowanie zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami, rozpoczął się dziewięć lat temu, kiedy Marta Maciejewska-Lennert, z wykształcenia technik weterynarii, oraz Jarosław Lennert, inżynier rolnictwa, postanowili nadać rodzinnej działalności nowy kierunek.

Od tego czasu powiększyli powierzchnię gospodarstwa, zmodernizowali infrastrukturę i park maszynowy oraz zmienili profil produkcji, rezygnując z hodowli trzody chlewnej na rzecz szkockiego bydła rasy Highland. Najważniejsza zmiana nie polegała jednak na wymianie zwierząt ani na wprowadzeniu nowych technologii. Prawdziwa transformacja rozpoczęła się od nowego spojrzenia na to, czym może być współczesne rodzinne gospodarstwo.

Marta Maciejewska-Lennert i Jarosław Lennert, twórcy przemiany Kudłatego Zakątka, zostali wielokrotnie wyróżnieni za rozwój modelu gospodarstwa łączącego produkcję rolną, innowacje, zrównoważony rozwój i rozwój obszarów wiejskich.

„Odkryliśmy, że gospodarstwo może dawać znacznie więcej niż tylko żywność. Może również tworzyć wiedzę, budować relacje, poprawiać dobrostan oraz stwarzać ludziom możliwość ponownego odkrywania bliskości z naturą.”

Tak Marta Maciejewska-Lennert i Jarosław Lennert opisują filozofię, która od dziewięciu lat wyznacza kierunek rozwoju Kudłatego Zakątka. Opowiedzieli o niej w rozmowie udzielonej Tiquicia Conecta.

Gdy gospodarstwo zyskuje nową misję

Dziś Kudłaty Zakątek nadal pozostaje aktywnym gospodarstwem rolnym i hodowlanym, ale jednocześnie stał się schronieniem dla uratowanych zwierząt, w tym także gatunków egzotycznych.

Przez cały rok gospodarstwo odwiedzają dzieci, rodziny oraz osoby, które odnajdują szczególną wartość w kontakcie z naturą i zwierzętami. To również miejsce praktyk dla studentów weterynarii, animaloterapii i hodowli koni, a także uczniów szkół rolniczych i weterynaryjnych.

Marta i Jarosław rozwijają Kudłaty Zakątek, łącząc swoje doświadczenie zawodowe z wielopokoleniową tradycją rodzinną. Jak podkreślają, przyszłość niewielkiego gospodarstwa nie zależy wyłącznie od zwiększania produkcji, lecz od jak najlepszego wykorzystania potencjału, który już posiada.

„Tradycja nie musi być przeszkodą dla innowacji. Wręcz przeciwnie – wierzymy, że może stać się najmocniejszym fundamentem do tworzenia nowych możliwości.”

To właśnie ta filozofia skłoniła ich również do wdrożenia narzędzi cyfrowych, rozwijania sprzedaży bezpośredniej oraz stworzenia aplikacji ułatwiającej sprzedaż produktów rolnych bez pośredników.

Gospodarstwo, w którym również się uczy

Kudłaty Zakątek należy do Krajowej Sieci Gospodarstw Demonstracyjnych, inicjatywy zrzeszającej gospodarstwa rolne, w których rolnicy, studenci, naukowcy i doradcy mogą poznawać sprawdzone rozwiązania w rzeczywistych warunkach produkcji.

Doświadczenia Kudłatego Zakątka już dawno wykroczyły poza poziom lokalny. EU CAP Network, europejska sieć wspierająca realizację Wspólnej Polityki Rolnej, uznała gospodarstwo za przykład dobrych praktyk w zakresie modernizacji i dywersyfikacji rodzinnego gospodarstwa rolnego.

Do najważniejszych osiągnięć należą zwiększenie wydajności produkcji, ograniczenie zużycia paliwa i środków ochrony roślin, wdrożenie praktyk sprzyjających ochronie gleby oraz udział około 300 osób w programach edukacyjnych i terapeutycznych.

Dla Marty i Jarosława członkostwo w tej sieci oznacza znacznie więcej niż wyróżnienie. To także odpowiedzialność.

„Gospodarstwo nie jest już wyłącznie miejscem produkcji żywności. Stało się również przestrzenią, w której dzielimy się wiedzą i pokazujemy w praktyce nowe rozwiązania dla rolnictwa.”

Nauka nie odbywa się wyłącznie w salach wykładowych. Rodzi się również w oborze, na pastwisku czy przy uprawach, kiedy inni rolnicy mogą z bliska obserwować pracę rodziny prowadzącej gospodarstwo i odkrywać rozwiązania, które później wykorzystają we własnych gospodarstwach.

Gdy uniwersytet wkracza do gospodarstwa

Jednym z najważniejszych projektów realizowanych obecnie przez Kudłaty Zakątek jest Living Lab, prowadzony we współpracy z Uniwersytetem Przyrodniczym w Lublinie. Inicjatywa przekształca gospodarstwo w żywe laboratorium, w którym rolnicy, naukowcy, lekarze weterynarii oraz specjaliści z różnych dziedzin wspólnie opracowują i testują nowe rozwiązania w rzeczywistych warunkach produkcji.

Celem projektu jest zbliżenie badań naukowych do codziennych potrzeb rolnictwa, tak aby innowacje odpowiadały na konkretne wyzwania, z jakimi mierzą się producenci żywności.

W tym miejscu nauka opuszcza uniwersyteckie laboratoria i staje się częścią codziennego życia rodzinnego gospodarstwa.

Uczestnicy spotkania wymieniają doświadczenia w gospodarstwie Kudłaty Zakątek. Gospodarstwo łączy produkcję rolną z działalnością edukacyjną oraz projektami realizowanymi we współpracy z Uniwersytetem Przyrodniczym w Lublinie, przybliżając wyniki badań naukowych do codziennej praktyki rolniczej.

Dywersyfikacja bez rezygnacji z rolnictwa

Dla rodziny Lennertów dywersyfikacja nigdy nie oznaczała odejścia od rolnictwa. Wręcz przeciwnie – stała się sposobem na jego wzmocnienie.

Są świadomi, że stabilność ekonomiczna gospodarstwa zależy od wielu czynników, na które rolnik często nie ma wpływu, takich jak pogoda, koszty produkcji czy sytuacja na rynku. Dlatego postanowili uzupełnić działalność rolniczą o edukację, wymianę wiedzy, współpracę z nauką, działania na rzecz dobrostanu zwierząt, inicjatywy związane z naturą oraz rozwój rozwiązań cyfrowych.

„Te działania nie zastępują rolnictwa – one je uzupełniają.”

To jedna z najważniejszych lekcji płynących z ich doświadczenia. Dywersyfikacja oznacza odkrywanie nowych sposobów wykorzystania potencjału gospodarstwa, tworzenie dodatkowych źródeł dochodu oraz wzmacnianie jego stabilności ekonomicznej bez utraty rolniczego charakteru.

Kudłaty Zakątek łączy produkcję rolną z przetwórstwem żywności, sprzedażą bezpośrednią oraz innymi inicjatywami, które tworzą wartość dodaną, nie zmieniając rolniczego charakteru gospodarstwa.

Przesłanie dla rodzinnych gospodarstw rolnych

Kiedy Tiquicia Conecta zapytała Martę i Jarosława, jaką radę daliby rodzinom prowadzącym niewielkie gospodarstwa rolne, które chciałyby rozwijać nowe możliwości, nie rezygnując z produkcji rolnej, odpowiedzieli bez chwili wahania.

„Spójrzcie na swoje gospodarstwo nie tylko oczami rolnika, ale także oczami kogoś, kto potrafi dostrzec jego wyjątkowy potencjał.”

Jak podkreślają, każde rodzinne gospodarstwo ma w sobie coś niepowtarzalnego. Może to być krajobraz, zwierzęta, historia rodziny, bioróżnorodność, wiedza przekazywana z pokolenia na pokolenie albo więź z lokalną społecznością.

Całe to dziedzictwo może stać się źródłem nowych możliwości dzięki edukacji, turystyce wiejskiej, sprzedaży bezpośredniej, współpracy z uczelniami, innowacjom oraz wymianie wiedzy. Zachęcają również rolników do poszukiwania partnerstw, które pozwolą rozwijać gospodarstwo bez utraty jego tożsamości.

„Gospodarstwo może stać się miejscem, w którym wiedza płynie w obu kierunkach – od nauki do praktyki oraz od rolników z powrotem do świata badań.”

Na zakończenie pozostawiają refleksję, która najlepiej oddaje filozofię budowania Kudłatego Zakątka.

„Nauczyliśmy się, że niewielkie rodzinne gospodarstwo nie musi być duże, aby stać się ważne. Może być ważne dlatego, że jest miejscem, w którym ludzie się uczą, testuje się innowacje, szanuje zwierzęta i przyrodę, a wiedzą dzieli się z innymi.”

Historia Kudłatego Zakątka pokazuje jedno: najcenniejszym zasobem gospodarstwa nie zawsze są nowy sprzęt czy większy areał. Często największym bogactwem okazuje się umiejętność dostrzeżenia potencjału tego, co już istnieje.

Most, który już powstaje

To, co zaczęło się od wymiany wiadomości między rodzinnym gospodarstwem z Polski a kostarykańskim portalem Tiquicia Conecta, stopniowo przekształca się w znacznie szerszą inicjatywę współpracy.

Podczas przygotowywania tego reportażu Marta Maciejewska-Lennert i Jarosław Lennert poinformowali Tiquicia Conecta, że projekt współpracy zostanie przedstawiony przedstawicielom Centrum Doradztwa Rolniczego (CDR), Śląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego (ŚODR), Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (KSOW) oraz redakcji Tygodnika Poradnika Rolniczego, aby wspólnie poszukiwać nowych możliwości współpracy między Polską i Kostaryką.

Rodzina ponownie zaprosiła również Tiquicia Conecta do odwiedzenia Kudłatego Zakątka oraz poznania działalności Krajowej Sieci Gospodarstw Demonstracyjnych podczas wizyty studyjnej planowanej na kwiecień 2027 roku.

Celem tej wizyty będzie jednak coś znacznie więcej niż przygotowanie kolejnego reportażu.

Ma ona stać się początkiem długofalowej współpracy i wymiany doświadczeń między rolnikami, uczelniami, instytucjami oraz społecznościami wiejskimi Polski i Kostaryki — mostem budowanym na wiedzy, praktyce i wzajemnym zaufaniu.

💡 Czego mogą nauczyć się rodzinne gospodarstwa?

Doświadczenie Kudłatego Zakątka pokazuje, że nawet niewielkie rodzinne gospodarstwo może wzmocnić swoją stabilność ekonomiczną, nie rezygnując ze swojego rolniczego charakteru.

Edukacja, sprzedaż bezpośrednia, współpraca z uczelniami, innowacje, troska o dobrostan zwierząt oraz wymiana wiedzy mogą stać się nowymi źródłami rozwoju i odporności rodzinnych gospodarstw.

To doświadczenie pokazuje również, że gospodarstwo może być czymś więcej niż miejscem produkcji żywności. Może stać się przestrzenią, w której produkcja, nauka i innowacje rozwijają się równolegle i wzajemnie się wzmacniają.

Nie chodzi o kopiowanie gotowych modeli. Chodzi o dostrzeganie pomysłów, które można dostosować do własnych warunków i wykorzystać zgodnie z możliwościami każdego gospodarstwa.

Historia Kudłatego Zakątka przypomina, że największe zmiany nie zawsze zaczynają się od wielkich inwestycji. Bardzo często zaczynają się wtedy, gdy rodzina potrafi spojrzeć na swoje gospodarstwo z zupełnie nowej perspektywy.

🤝 Misja Tiquicia Conecta

Historia Kudłatego Zakątka pokazuje, że innowacja nie zawsze oznacza zakup nowego sprzętu czy powiększenie areału gospodarstwa. Bardzo często zaczyna się od odkrycia nowych sposobów wykorzystania zasobów, wiedzy i możliwości, które już istnieją.

Dlatego Tiquicia Conecta będzie nadal budować mosty współpracy między rolnikami, uczelniami, organizacjami i instytucjami z Polski, Hiszpanii, Kostaryki oraz innych krajów Europy, promując wymianę doświadczeń, które mogą inspirować rozwój obszarów wiejskich po obu stronach Atlantyku. Jednocześnie portal chce przybliżać europejskim czytelnikom potencjał, kreatywność i wartość kostarykańskich rodzin rolniczych.

Wierzymy, że wiedza zyskuje największą wartość wtedy, gdy płynie w obu kierunkach. Wyzwania, przed którymi stoi współczesne rolnictwo — zmiany klimatu, opłacalność produkcji, wymiana pokoleń i innowacje — nie znają granic.

Być może właśnie to jest najważniejszą lekcją płynącą z historii Kudłatego Zakątka: najcenniejsze plony nie rodzą się wyłącznie z ziemi. Rodzą się również z pomysłów, współpracy i gotowości do dzielenia się wiedzą z innymi.

🌍 Tiquicia Conecta dziękuje

Tiquicia Conecta składa serdeczne podziękowania Marcie Maciejewskiej-Lennert i Jarosławowi Lennertowi za otwartość, zaufanie oraz życzliwość okazaną podczas przygotowywania tego reportażu i za podzielenie się historią Kudłatego Zakątka z czytelnikami naszego portalu.

Mamy nadzieję, że ten reportaż stanie się początkiem trwałej współpracy oraz wymiany doświadczeń między rolnikami, uczelniami, instytucjami i społecznościami wiejskimi Polski i Kostaryki.

🏅 Wyróżnienia

Kudłaty Zakątek w Żorach na Górnym Śląsku to miejsce, gdzie produkcja rolna, innowacje, edukacja i współpraca na rzecz rozwoju obszarów wiejskich inspirują do budowania nowych mostów między Polską i Kostaryką.